Khu di tích tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh, thôn Mai Xá, xã Ninh Giang

(Tượng đài Bác Hồ tại xã Hiệp Lực, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, nay là xã Ninh Giang, thành phố Hải Phòng)
Trong quá trình tạo dựng quê hương, người dân Ninh Giang đã hun đúc nên những truyền thống lịch sử, văn hóa quý báu, nhiều công trình văn hóa truyền thống có giá trị to lớn. Bên cạnh những công trình tôn giáo, tín ngưỡng dân gian, Nhân dân địa phương còn xây dựng được khu di tích tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện lòng thành kính, biết ơn của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới và ghi dấu lịch sử Người về thăm địa phương.
Sự kiện lịch sử
Ngày 26/7/1962, xã Hiệp Lực là một trong những đơn vị có phong trào chống úng khá nhất tỉnh Hải Dương, vinh dự đón Bác về thăm. Ninh Giang nói chung và xã Hiệp Lực nói riêng khi đó được gọi là “cái rốn nước” vì mỗi khi mưa là ngập úng nhưng nhờ vào sự tích cực đắp bờ, khoanh vùng, tập trung tới 74 guồng nước cải tiến và các phương tiện khác để chống úng trong suốt 19 ngày liền mà Hiệp Lực đã hoàn thành việc chống úng và cấy xong vụ mùa.
Sự kiện Bác Hồ về thăm được người dân lưu truyền là vào khoảng 7 giờ sáng ngày 26/7/1962, có một đoàn xe dừng lại và một đoàn cán bộ đến thăm cánh đồng Mai Xá, trong đoàn cán bộ đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khi Bác đi ngang qua khu vực nông dân đang đạp guồng nước, Bác giơ tay vẫy chào mọi người và Bác đi đến guồng của một thanh niên rồi dừng lại. Bác hỏi “Các cô, các chú guồng nước thế này có mệt không?”, mọi người ngồi trên guồng thấy Bác mừng quá không nói nên lời, chỉ biết nhìn Bác cười. Bác bảo cho Bác guồng thử đển biết sự nhọc nhằn, vất vả của nông dân. Bác hỏi: Chú nào lên đây guồng với Bác? Đồng chí Nguyễn Chương - Bí thư Tỉnh uỷ và đồng chí Trần Quý Kiên, Thứ trưởng Bộ Thuỷ lợi cùng lên đạp guồng với Bác. Bác ngồi phía tay phải, đội mũ cát, hai tay vịn thang guồng, nói chuyện với nhân dân, hỏi thăm tình hình sản xuất và đời sống của bà con, Bác nhắc nên lắp ổ bi vào trục để người đạp đỡ vất vả, năng suất lại cao hơn. Để cổ vũ tinh thần lao động hăng hái của Nhân dân trong xã, Bác lẩy hai câu Kiều tặng bà con:
“Trăm năm trong cõi người ta
Chống úng thắng lợi mới là người ngoan”
Khi dừng guồng Bác nói: “Đồng bào làm việc thật vất vả nhưng bước đầu đã thắng lợi. Hãy cố gắng cho thắng lợi hoàn toàn. Năm nay mưa nhiều, nhiều nơi ngập úng. Ninh Giang là một trong những điểm ngập úng nặng nhưng bù lại khắc phục tốt, đặc biệt xã Hiệp Lực. Bác biểu dương tinh thần quyết tâm của bà con và khen ngợi nhân dân xã Hiệp Lực. Bác mong toàn huyện noi gương Hiệp Lực trong việc chống úng lụt, ổn định sản xuất vì lụt lội vốn thường xuyên xảy ra làm cho đời sống nhân dân khó khăn. Muốn vậy, công tác thuỷ lợi là biện pháp hàng đầu. Phải làm tốt công tác thuỷ lợi mới nâng cao năng suất láu mùa và vươn lên thành một trong những điển hình của tỉnh”
Sau khi Bác về thăm, nhân dân xã Hiệp Lực đã chống úng thắng lợi với 245 mẫu lúa mùa, chiều trũng thoát khỏi ngập úng nước, được tiếp tục chăm bón, đến vụ thu hoạch lúa mùa năm ấy, năng suất lúa đạt cao, phong trào thuỷ nông của xã có bước trưởng thành mới. Những lời dạy của Bác trở thành những lời huấn thị thiêng liêng, chứa chan tình nghĩa đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân Hiệp Lực.
Quá trình tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích
Để ghi nhớ sự kiện Bác Hồ về thăm quê hương Hiệp Lực, ngày 10/6/1971, công trình tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được khởi công xây dựng tại vị trí nhìn xuống cánh đồng Sao của thôn Mai Xá. Mẫu tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh được nhà điêu khắc Nguyễn Phước Xanh cùng các sinh viên Trường Cao đẳng Mỹ thuật Hà Nội thiết kế và thực hiện. Tượng đài cao 5,7m, nhìn về hướng Bắc, thể hiện tư thế Chủ tịch Hồ Chí Minh đang đứng cầm mũ vẫy chào cán bộ và Nhân dân trong dịp về thăm, bên cạnh tượng Bác là bức phù điêu mô tả quang cảnh Nhân dân sôi nổi chống úng. Nhân dịp kỷ niệm 10 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và động viên Nhân dân chống úng, ngày 06/02/1972, công trình đã hoàn thành. Và những năm tiếp theo, để khu tượng đài thêm trang trọng, UBND xã tiếp tục hoàn thiện quy hoạch gồm: vườn quả Bác Hồ, ao cá, vườn hoa,…
Nhưng theo năm tháng và ảnh hưởng của thời tiết, khu tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh dần bị hư hại, xuống cấp. Năm 2014, thể theo nguyện vọng của cán bộ và Nhân dân địa phương, được sự quan tâm của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh, khu tượng đài Bác Hồ được đầu tư cải tạo, nâng cấp với kinh phí gần 23 tỷ đồng. Công trình do Công ty cổ phần kiến trúc PLE Việt Nam thiết kế, gồm các khối kiến trúc: Khu tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh và phù điêu; nhà đón tiếp khách, sân vườn, vỉa hè và đường dạo. Tượng Bác được tạc bằng đá xám Thanh Hoá, cao 5,3m; bệ cao 3,3m, thể hiện tư thế Bác đang đứng cầm mũ vẫy tay chào. Mặt trước của bệ có khắc hai câu thơ Bác tặng Nhân dân Hiệp Lực khi cùng guồng nước chống úng:
“Trăm năm trong cõi người ta
Chống úng thắng lợi mới là người ngoan”


Phía sau tượng Bác là bức phù điêu cao 4,5m; dài 17,4m được làm bằng chất liệu gốm màu Bát Tràng với hai mảng chủ đề: chống úng và xây dựng Nông thôn mới. Tượng Bác và phù điêu nổi bật trên khu vực sân lễ lát bằng đá xẻ, soi bóng xuống hồ nước lung linh, có hệ thống kè lan can đá vững chắc và đẹp mắt, xung quanh là cây xanh cùng hệ thống chiếu sáng. Tất cả tạo nên một không gian trang trọng và uy linh.
Hơn 60 năm kể từ ngày Bác về thăm Hiệp Lực, hình ảnh Người lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước cùng đạp guồng nước chống úng với Nhân dân đã trở thành biểu tượng văn hoá cao đẹp, thấm sâu vào tâm hồn, tình cảm của các tầng lớp Nhân dân. Chiếc guồng nước Bác tham gia cùng bà con nông dân Hiệp Lực được Bảo tàng Hải Dương (nay là Bảo tàng Hải Phòng) lưu giữ, bảo quản và trưng bày, là kỷ vật vô giá về Bác Hồ với địa phương.
Công trình tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh là công trình văn hoá có ý nghĩa đặc biệt, trở thành biểu tượng thiêng liêng của xã Ninh Giang. Nơi đây, còn là một “địa chỉ đỏ” về giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau với nhiều hoạt động như: Lễ báo công, Lễ kết nạp đảng viên của các ban, ngành, đoàn thể tỉnh, huyện và địa phương; tổ chức gặp mặt tân binh trước khi nhập ngũ cấp huyện, các hoạt động “Uống nước nhớ nguồn” nhân các ngày lễ, ngày kỷ niệm lớn của đất nước và địa phương; đón các đoàn khách đến tham quan, dâng hương, dâng hoa, tưởng niệm…
Ngày 27/12/2024, UBND tỉnh Hải Dương đã ban hành Quyết định số 3440/QĐ-UBND công nhận khu di tích tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh là di tích lịch sử cấp tỉnh (thành phố) khẳng định thêm về giá trị và ý nghĩa to lớn của di tích tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc và đạo lý uống nước nhớ nguồn cho các thế hệ hôm nay và mai sau./.