Chùa Dậu Trì, thôn Hồng Thái, xã Ninh Giang

           

Chùa Dậu Trì, thôn Hồng Thái, tên tự là Quang Diệu tự, có nghĩa là toả ánh sáng rực rỡ như mặt trời, tạo việc đại nghĩa, làm điều thiện giáng phúc cho mọi người. Chùa Dậu Trì là công trình tôn giáo góp phần đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân địa phương, góp phần vào việc giáo dục truyền thống của người dân nơi đây, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và bảo vệ di tích.

            1. Quá trình hình thành và phát triển của di tích

         Chùa Dậu Trì là nơi thờ Phật theo Thiền Phái Đại Thừa, được xây dựng trên một mảnh đất bằng phẳng và thoáng rộng. Chùa được khởi dựng vào tháng 11 năm Diên Thành thứ 5 (1582), mặt tiền quay hướng tây nam, phía trước có giếng, phía sau có ao tụ thủy, bên phải chùa có 5 gian nhà ngang đồng thời là nhà ở cho người trông nom. Cách nhà ngang khoảng 30m là miếu Dậu Trì, xa xa là đình Dậu Trì. Phía sau chùa có 5 gian nhà Tổ. Cách chùa 100m về hướng Tây Nam là chợ Dậu Trì, người ra người vào tấp nập để trao đổi hàng hóa, tạo nên không khí nhộn nhịp của phiên chợ quê. Ẩn dưới tán lá của những cây cổ thụ là dãy bia đá được sắp xếp theo hàng trên sân chùa và chùa Dậu Trì gồm ba tòa: tiền đường, trung đường và thượng điện.

           Trải qua thời gian và sự biến thiên của lịch sử, một số hạng mục công trình không còn lưu giữ được. Năm 1948, 1949, nhà tiền đường, nhà Tổ và nhà ngang bị xuống cấp và hư hại, công trình chỉ còn tòa trung đường và thượng điện cùng giếng, khuôn viên cũng bị thu hẹp dần.

           Năm 2004, 3 gian tiền đường được khôi phục trên nền cũ. Và những năm gần đây, một số công trình phụ trợ được xây dựng và tôn tạo dần trả lại dáng vẻ ban đầu cho khu di tích.

            Hiện nay, khuôn viên di tích được bao quanh bởi tường gạch. Từ ngoài vào là cổng chùa, được xây dựng hai trụ vuông, thấp, chất liệu gạch, ngoài phủ vữa, ngăn cách đường vào di tích và đường thôn. Đường đi được láng xi măng sạch sẽ, một bên là giếng chùa, một bên là tường gạch ngăn cánh với nhà dân dẫn vào sân chùa lát gạch vuông đỏ. 

            Chùa Dậu Trì có kiến trúc kiểu “tiền Nhất, hậu Đinh”, mặt tiền quay về hướng Tây - Nam. Công trình gồm ba tòa nhà: tiền đường, trung đường và thượng điện.

             Nhà tiền đường 3 gian, dài 8m; rộng 6,3m, hai tường hồi xây gạch. Tại hồi bên phải có một scachs cửa nách thông với nhà ngang 2 gian, đây là nhà dành cho người trông nom chùa ở. Mái đổ bê tông, dán ngói mũi, hai hồi trước và sau có trụ lồng đèn vuông. Mặt trước và mặt sau không có tường hay cửa tạo nên một độ thoáng, mát và chan hòa ánh sáng cho toàn nhà. Khung vì chịu lực bên trong bằng bên tông cốt thép, gồm 4 vì kèo kiểu “giá chiêng”, riêng hai vì kèo gian hồi được đặt hẳn vào tường. Hệ thống cột cái và cột quân vững chãi, sơn màu giả khố, các con rường, vì nóc, thượng lương, hoành được chế tác bằng bê tông… 

             Nối tiếp tòa tiền đường là tòa trung đường 3 gian, già 8m, rộng 5m. Tòa trung đường và tòa tiền đường cách nhau một khoảng sân lọng nhỏ. Tòa trung đường được tôn cao nền vào năm 2011 nên về mặt bằng, nền tòa nhà này cao hơn nhiều so với nền nhà tòa tiền đường. Tòa trung đường là công trình gốc cổ, tuy đã trỉa qua một số lần trùng tu, tôn tạo nhưng các cấu kiện gỗ và trang trí kiến trúc vẫn còn khá nguyên vẹn và đậm nét thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Ngoại thất tòa trung đường mới được tôn tạo lại, xây hồi bít đốc, hai đầu hồi có hai trụ biểu, phái trên có đắp phượng, thân khắc đôi câu đối ca ngợi cảnh đẹp của chùa.

            Bờ nóc mềm mại, hai đầu có hai kìm nóc, đuôi cuộn tròn vắt trên hồi đấu. Bờ cánh được xây nhô cao 3 trụ đấu tượng. Mái lợp ngói mũi, diềm mái trang trí hoa chanh tạo sự thanh thoát. Cửa bằng gỡ lim gồm 6 bộ, hai bộ gian trung tâm kiểu “thượng song hạ bản”, bốn bộ gian bên và gian hồi kiểu bức bàn. Hệ thống cửa cũ được bị hỏng, Nhân dân mới thay nhưng chất liệu và trang trí chạm khắc theo lối truyền thống khá đẹp. Bộ khung vì nhà trung đường gồm 4 vì kèo. Điều đặc biệt của kết cấu vì kèo ở tòa nhà này là không có cột cái mà chỉ dựa trên hai hàng cột quân kê trên đá vuông, một hàng cột ở phía sau đồng thời cũng tạo thành hệ thống cột đỡ khung vì cho thượng điện, một hàng cột quân ở phía được vừa có chức năng đỡ khung vì vừa đỡ mái, tạo cho lòng nhà rộng thêm. Nối giữa hai hàng cột quân là các thanh xà và câu đầu tạo thế giằng ngang. Kết cấu vì nóc theo kiểu “giá chiêng”, tuy nhiên hệ thống các con thuận ở hai bên vì nách cũng không đầy đủ, chỉ có một mặt từ ngoài vào, tại đây các con thuận còn có kẻ góc nối gử câu đầu ra ngoài hiên đỡ mái, nên nhìn kết cầu các vì kèo có cảm giác bị hẫng. Các trụ kê trên đấu chạm hoa sen, mặt ngoài chạm chữ “Thọ”. Các con thuận chạm “lá lật”. Tại câu đầu gian trung tâm có khắc dòng chữ Hán ghi năm tu sửa.

            Hệ thống bảy hiên chạm kênh bong với đường nét sắc sảo, mà vẫn nhẹ nhàng, thanh thoát. Hài đẩu bẩy của gian trung tâm chạm liên hoàn cả hai mặt, hai mặt trong chạm “mai hóa long” và “cúc hóa long” trên nền chữ triện, hia mặt ngoài chạm “lá hóa long”. Hai fđầu bẩy gian bên, chri chạm một mặt trong theo đề tài “lá hóa long”. Mặt ngoài các đầu bẩy chạm chữ “Thọ”. Tất cả các bức chạm này đều mang phong cách thời Nguyễn (thế kỷ XIX), thể hiện tài năng của các nghệ nhân dân gian.

          Tòa Thượng điện gồm hai gian có chiều dài 5,9m; rộng 4,5m gồm ba vì kèo, về kết cấu đầy đủ cho một bộ vì hoàn chỉnh gồm hệ thống cột cái và cột quân kê trên đá tảng. Ba bộ vì có kiến trúc giống nhau kiểu “thuận chữ công” chỉ khác ở vì thứ hai và thứ ba vì nách được thay bằng các thanh kẻ nối giữa cột cái và cột quân. Tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi.

          2. Nhân vật được thờ và sự kiện

          Như nhiều ngôi chùa làng ở đồng bằng Bắc Bộ, chàu Dậu Trì là nơi thờ Phật Thích Ca Mâu Ni theo thiền phái Đại Thừa và phối thờ Đức Thánh Trần - một anh hùng kiệt xuất của dân tộc có công lớn trong ba lần quân dân Đại Việt đánh tan quân Nguyên - Mông xâm lược.

           Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, chùa là nơi sơ tán của Toà án nhân dân huyện, nơi tập kết của dân quân du kích và lực lượng vũ trang huyện Ninh Giang đánh bốt Hiệp Lễ, Quận Vé, Cầu Ràm và là nơi sơ tán, cất dấu máy móc, thiết bị của nhà máy xay Ninh Giang. Đặc biệt, vào năm 1952, trung đoàn 42 của tỉnh Hải Dương sau khi đánh độn thổ đường 17 (nay là quốc lộ 37), trung đoàn đi qua chùa để rút sang xã Ninh Hải (nay là xã Khúc Thừa Dụ) thì bị quân Pháp phát hiện, chúng đã nã đạn pháo hòng tiêu diệt. Trong trận đánh này, 1 quả pháo đã bắn trúng tường hồi phải tòa tiền đường, gây thủng một mảng lớn. Đồng thời, cũng trong năm, thực dân Pháp bắt 22 người trong thôn Dậu Trì do nghi là cộng sản và tổ chức xét hỏi tại chùa, trong đó có ông Hoàng Thế Nam, Phạm Bình Giang,… sau đưa ra Đoạn Xá (Hải Phòng) và đày ra Côn Đảo.

          Từ ngày hòa bình đến nay, chùa được nhân dân địa phương trông coi, bảo vệ chu đáo, là nơi sinh hoạt tôn giáo lành mạnh.

            3. Bài trí tượng thờ và sinh hoạt văn hóa tại di tích

          - Tòa Tiền đường: là hai pho tượng Hộ Pháp: Khuyến Thiện và Trừng Ác.

          - Tòa Trung đường: gian bên trái là khám và tượng Mẫu; gian bên phải là khám và tượng Đức Ông.

          - Tòa thượng điện: Tòa bộ Phật điện được bày nhiều lớp tượng khác nhau, chất liệu tượng bằng gỗ, trong đó có 18 pho tượng với kỹ thuật tạc tượng đạt trình độ nghệ thuật cao, diễn tả được thần thái, mỗi vị một vẻ, hiểu hiện tính cách riêng trong Phật pháp. Bên cạnh đó, chùa có 10 pho Thập Điện Diêm Vương bằng đá độc đáo, làm phong phú hệ thống di vật, cổ vật của di tích.

           Chùa là trung tâm sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của nhân dân. Trước cách mạng tháng 8 năm 1945, hàng năm chùa Dậu Trì có các ngày lễ tiết: 

         - Ngày 15 tháng giêng lễ Kỳ An; 

         - Ngày 03 tháng 3 giỗ Mẫu; 

          - Ngày 08 tháng 4 lễ Phật đản, 

        - Ngày 15 tháng 7 lễ Vu Lan (Lễ Xá tội Vong nhân); 

         - Ngày 20 tháng 8 giỗ vọng Đức Thánh Trần, 

            Trong những ngày Lễ tiết trên được tổ chức theo quy mô nhỏ, riêng ngày 15 tháng Giêng là lễ Kỳ An được tổ chức rộng hơn, mang tính chất Hội chùa, đây là một lễ dùng giáo lý Kinh Phật để trấn an trong làng xã, người dân Dậu Trì xưa tổ chức lễ Kỳ An để tránh tai ương, dịch bệnh, để người người, nhà nhà được mạnh khoẻ, mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, cây quả bốn mùa tươi tốt.

         Hiện nay, các ngày lễ trên được nhân dân bảo tồn và phát huy, riêng ngày 15 tháng Giêng đã trở thành ngày lễ hội đầu xuân của nhân dân thôn làng. 

           Trải qua nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử và thời gian, di tích chùa Dậu Trì vẫn được cộng đồng dân cư, các cấp uỷ đảng, chính quyền, ngành văn hoá các cấp quan tâm trùng tu, tôn tạo và được UBND tỉnh Hải Dương công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật xếp hạng cấp tỉnh theo Quyết định số 424/QĐ-UBND ngày 25/01/2014./.

Xã Ninh Giang
QR Code
Tin mới
Thư viện ảnh
Thống kê truy cập
  • Đang online: 0
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 0
  • Tất cả: 0