(Toàn cảnh Di tích tại thôn An Rặc, xã Ninh Giang, thành phố Hải Phòng)
Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thôn An Rặc, xã Ninh Giang là di tích lịch sử ghi dấu sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, nói chuyện với cán bộ, đảng viên và nhân dân xã Hồng Thái (nay thuộc địa bàn xã Ninh Giang) vào ngày 15 tháng 02 năm 1965. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tình cảm, sự quan tâm sâu sắc của Bác đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương, đồng thời là niềm tự hào của các thế hệ người dân nơi đây.
1. Sự kiện lịch sử:
Ngày 15 tháng 02 năm 1965, Bác Hồ về thăm nói chuyện với cán bộ, Đảng viên và nhân dân xã Hồng Thái - Đơn vị lá cờ đầu của phong trào làm thủy lợi miền Bắc lúc đó, nơi đã được nhận cờ luân lưu của Bác Hồ.
Đúng 8 giờ sáng, ngày 15/02/1965, phái đoàn của trung ương về đến làng An Rặc, từ trong xe màu sữa, một người mặc áo gụ bước ra … cả biển người bừng mở, cùng với những tiếng vỗ tay không ngớt, người người hô to: Hồ Chủ tịch muôn năm! Hồ Chủ tịch muôn năm!...
- Đứng trên lễ đài, Bác nói chuyện rất giản dị, Bác hỏi:
- Các cô, các chú và đồng bào Hồng Thái có biết đặt tên cho xã mình như thế nào không? Đồng chí Trần Đức Bệ, Bí thư đảng ủy xã trả lời: Hồng Thái là tên của một chiến sỹ cách mạng ạ! Bác cười và giải thích thêm về gương hy sinh của anh hùng liệt sỹ Phạm Hồng Thái cùng bao chiến sỹ cộng sản đã hy sinh cho cách mạng, cho nhân dân, có thế nhân dân Hồng Thái, nhân dân cả tỉnh mới được như ngày hôm nay…
Nói chuyện với nhân dân Hồng Thái, Bác nói: "Ngày nay thấy cảnh tươi vui no ấm của xã Hồng Thái, chắc không ai ngờ rằng trước cách mạng, đó là một nơi chiêm khô mùa thối, nhân dân đói nghèo. Non 3.000 người mà năm 1945 đã có 1.220 người chết đói. Chỉ một việc đó, đủ nói lên tình trạng xã này xưa kia".
Nhắc đến thành tích của xã Hồng Thái, Bác nêu: "Từ ngày cải cách ruộng đất thắng lợi, nhất là từ năm 1960, xã Hồng Thái đã thay đổi hẳn, đời sống vật chất được nâng cao, đời sống văn hóa cũng thay đổi hẳn" Bác khen ngợi và nêu những con số cụ thể đạt được trong các lĩnh vực kinh tế - VHXH, công tác xây dựng Đảng, Chính quyền và các đoàn thể. Bác nêu câu hỏi và khẳng định: "Do đâu mà có những thành tích tốt đẹp đó? Do Chi bộ theo đúng đường lối, chính sách của Đảng và được đồng bào hết lòng tin cậy, hăng hái làm theo…Nói tóm lại Hồng Thái tiến bộ nhiều là do đồng bào hăng hái cần cù, do đảng viên đoàn kết, gương mẫu".
Bác động viên, bắt tay đồng chí Hoàng Thế Đẩu, đã 76 tuổi mà vẫn đỡ đầu dân quân; đồng chí Nguyễn Văn Yên 66 tuổi, phụ trách tổ trồng cây, một mình trồng được 5.000 cây. Bác biểu dương Đảng bộ có 5 chi bộ thôn với 117 đảng viên, có 83 đồng chí là "4 tốt"; 120 đoàn viên, mà 90% là "4 tốt". Đã lãnh đạo nhân dân ra sức làm thủy lợi để giải quyết nạn nghèo khổ vì hạn úng, do làm thủy lợi tốt mà ruộng 1 vụ thành 2 vụ, giao thông vận tải dễ dàng, năm 1964 xã viên đóng góp ngày công cho HTX bình quân mỗi lao động đạt 298 ngày công. Đội thủy lợi đạt năng suất 4,3 thước khối đất trên một ngày công.
Sau khi biểu dương những thành tích của địa phương, nêu những tấm gương đảng viên gương mẫu, Bác đã căn dặn: "Tuy vậy, đồng bào và cán bộ Hồng Thái chớ nên tự mãn với những thành tích bước đầu mà cần phải cố gắng hơn nữa" Bác chỉ rõ: "Làm cho năng suất lúa ổn định và tăng hơn, đẩy mạnh việc chăn nuôi, chăm sóc hơn nữa việc trồng cây, củng cố tốt và phát triển tốt Đảng và Đoàn thanh niên".
Cũng tại buổi nói chuyện với nhân dân Hồng Thái, đối với cán bộ và bộ đội của tỉnh Hải dương "Bác rất vui lòng nhận thấy mấy năm qua Hải dương tiến bộ khá về các mặt" và làm tốt nghĩa vụ cho Nhà nước, Bác khen đồng bào Hải dương có nhiều sáng kiến hay, có nhiều địa phương điển hình kiểu mẫu cần được phổ biến rộng rãi cho cả tỉnh học tập làm theo. Một lần nữa Bác nhắc đến Hồng Thái là kiểu mẫu về công tác thủy lợi; kiểu mẫu về Hợp tác xã tiên tiến. Bác chỉ đạo " Hải dương là một tỉnh trọng điểm lúa ở miền Bắc vì vậy Hải dương phải phấn đấu làm cho nông nghiệp tiến bộ mạnh mẽ, toàn diện, vững chắc, cải thiện đời sống nhân dân, góp phần vào sự nghiệp Công nghiệp hóa và đấu tranh thống nhất nước nhà. Muốn vậy thì thủy lợi là biện pháp hàng đầu, phải đẩy mạnh phong trào thi đua đuổi kịp và vượt Hồng Thái". Với Hải dương Bác căn dặn "hiện nay tỉnh ta có hơn 26.750 đảng viên, nhiều hơn 5 lần tổng số đảng viên ngày cách mạng tháng 8/1945 và 28.000 đoàn viên, đó là một lực lượng cách mạng to lớn, muốn thắng lợi phải củng cố tốt Đảng và đoàn thể, phải xây dựng chi bộ 4 tốt, chi đoàn 4 tốt, phải theo tinh thần cần kiệm xây dựng nước nhà, chống tham ô lãng phí, quan liêu… đảng viên, cán bộ phải đi sát quần chúng, củng cố và phát huy vai trò của các đoàn thể quần chúng. Đảng viên, đoàn viên phải đoàn kết nhất trí, xung phong gương mẫu trong mọi công việc, làm cho Hải dương trở thành một tỉnh gương mẫu".
Đứng ngay trên lễ đài, Bác nói: "Hôm nay, Bác có phần thưởng chung cho cả tỉnh", mọi người bất ngờ thấy bác quay sang đồng chí Vũ Kỳ, thư ký của Bác, đồng chí thư ký mở cặp lấy ra tấm ảnh chân dung của Bác, Bác đã lấy bút máy ký ở góc dưới tấm ảnh chữ ký quen thuộc "Hồ Chí Minh" và Bác trao cho đồng chí Nguyễn Hoài Bắc Chủ tịch ủy ban hành chính Tỉnh, đồng chí chủ tịch giơ cao tấm ảnh của Bác, cả biển người cùng hô vang: Hồ Chủ tịch muôn năm! Muôn năm! Muôn năm!
2. Quá trình hình thành và phát triển di tích
Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh được xây dựng tại thôn An Rặc, xã Ninh Giang, là nơi vinh danh, tri ân Chủ tịch Hồ Chí Minh, là nơi cán bộ và Nhân dân địa phương ôn lại những kỷ niệm, những lời căn dặn, bài học quý giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trước năm 1965, nơi đây vốn là sân kho. Năm 1969, sau ngày Bác mất, cán bộ và Nhân dân địa phương cho xây dựng kỳ đài ghi dấu sự kiện Bác về ngay lối vào sân kho. Năm 1985, chính quyền và Nhân dân Hồng Thái cải tạo, mở rộng khuôn viên, trồng bổ sung thêm khuôn viên cây xanh và vườn ao cá Bác Hồ.
Ngày 12/11/2009, UBND tỉnh Hải Dương ban hành Quyết định số 3954/QĐ-UBND về việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chi tiết xây dựng và dự toán kinh phí lập điều chỉnh quy hoạch Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại xã Hồng Thái, huyện Ninh Giang do Công ty Cổ phần Tư vấn, Thiết kế và Xây dựng Tùng Dương lập, với tổng diện tích lập quy hoạch là: 15.941 m2. Sau gần hai năm thi công, năm 2012, công trình được khánh thành và đưa vào khai thác sử dụng. Công trình hiện tại có kiến trúc kiểu chữ Nhất (-) được xây theo lối “chồng diêm cổ các”, hai tầng, tám mái, có chiều dài 16,8m; rộng 7m. Tầng mái trên gồm 5 gian được xây dựng bằng gạch kiên cố, mái lợp ngói mũi truyền thống, trung tâm bờ nóc đắp nổi hình tượng “lưỡng long chầu nhật”. Hai đầu bờ nóc trang trí đề tài lạ long miệng ngậm bờ nóc đuôi cuộn tròn vắt lên hồi đấu vuông giật cấp thót lại. Các đầu đao trang trí đề tài “rồng chầu, phượng mớm”. Đỡ hệ thống mái bên ngoài là các bẩy trang trí hoa văn đề tài “lá lật”, đầu bẩy khắc chìm chữ “Thọ” cách điệu, chất liệu bê tông, sơn màu giả gỗ.
Từ tầng mái thứ nhất nối với tầng mái thứ hai là các hệ cột đỡ vững chắc. Khoảng cách giữa hai tầng mái phía trước tạo hình con triện, vừa tạo sự thanh thoát, mềm mai, đồng thời giúp lấy ánh sáng cho toàn bộ nội thất bên trong công trình.
Tầng mái thứ hai tương tự tầng mái thứ nhất, nhưng các đầu đao được vương xa hơn qua các hệ cột hiên. Trên đỉnh bờ guột trang trí hình tượng lần chầu về trung tâm, các đầu đao trang trí đề tài rồng chầu, tạo dáng mái cong theo phong cách truyền thống.
Mặt trước tòa Tiền bái được thết kế gồm 5 bộ cửa, kiểu “thượng song, hạ bản” để trơn, không trang trí. Tòa Tiền bái có kết cấu khung chịu lực gồm 5 vì kèo chính. Các vì kèo chính có kiến trúc kiểu “chồng rường, giá chiêng”. Vì nách được làm liền trên hệ xà vượt, các con rường và xà nách trang trí đề tài “lá lật” được đặt lên các đấu vuông thót đáy tạo hình cánh sen. Hoành, dui chất liệu gỗ. Thương lương được đặt trên 2 lớp đấu vuông thót đáy chồng lên nhau. Lớp trên có hai mặt khắc chìm chữ “Thọ” cách điệu, lớp thứ 2 (dưới) tạo hình cánh sen. Đỡ câu đầu là các đầu dư được chạm khắc tinh xảo hình tượng đầu rồng. Toàn bộ công trình được làm bằng chất liệu gỗ chạm khắc tỉ mỉ, công phu với các đề tài trang trí truyền thống như rồng, lá lật, vân mây cách điệu,…
Bên cạnh đó, khu lưu niệm còn có các hạng mục công trình khác như: nhà khách, nhà bia, công trình phụ trợ, cổng và hệ thống tường bao,… phục vụ khách tham quan, chiêm bái.
Với những giá trị lịch sử tiêu biểu, ngày 07 tháng 01 năm 2016, Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thôn An Rặc đã được UBND tỉnh Hải Dương xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 60/QĐ-UBND ngày 07/01/2016. Di tích không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một sự kiện lịch sử quan trọng mà còn là địa chỉ có ý nghĩa trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
(Toàn Tiền Bái của khu lưu niệm, tại thôn An Rặc, xã Ninh Giang, thành phố Hải Phòng)
Ngày nay, Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh là địa điểm để cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân, đoàn viên, thanh thiếu niên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, tưởng niệm và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di tích là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương, góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử quý báu, giáo dục truyền thống cho thế hệ hôm nay và mai sau, đồng thời khơi dậy tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên trong xây dựng quê hương Ninh Giang ngày càng giàu đẹp, văn minh./.